Help us in our pursuit for high-quality journalism!
Our commitment to uncovering requires your backing. Support our fearless investigative reporting, in-depth analyses and community voices. Donate now to strengthen the editorial independence and provide open access content to all.
Support Keraleeyam Choose your preference
₹1000/Year
₹2000/2 Years
₹500Students/Year
A contribution of any size
വികസനത്തിന്റെ തിളക്കമുള്ള അടയാളങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്രമാനുഗതമായി അകറ്റിനിർത്തപ്പെടുകയും, ഇടുങ്ങിയ ഗലികളിലേക്കും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ചേരിസമാനമായ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും ഒരു ജനതയെ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയെയാണ് നഗര സാമൂഹിക ശാസ്ത്രത്തിൽ ‘ഗെറ്റോയിസേഷൻ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. സാഹിത്യത്തിലോ നാടോടി കലകളിലോ ഉള്ള വിചിത്രമായ ചിത്രീകരണങ്ങൾക്കും സങ്കല്പങ്ങൾക്കും അപ്പുറം മുസ്ലിം സമുദായം ഭൗതികമായിത്തന്നെ നഗരങ്ങളുടെ പ്രധാന പ്രവാഹങ്ങളിൽ നിന്നും വികസന പാതകളിൽ നിന്നും എങ്ങനെയാണ് ബോധപൂർവ്വം പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നത്/ ‘ഗെറ്റോയിസേഷ’ന് വിധേയമാക്കപ്പെടുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് സമകാലിക സാഹചര്യത്തിൽ വലിയ പ്രസക്തിയുണ്ട്.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിൽ പലപ്പോഴായി അരങ്ങേറിയ വർഗീയ സംഘർഷങ്ങളും അതിനെത്തുടർന്ന് സമൂഹത്തിൽ പടർന്നുപിടിച്ച അരക്ഷിതാവസ്ഥയും ഇത്തരം വിഭജനങ്ങളുടെ ആക്കം വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജീവനും സ്വത്തിനും സുരക്ഷിതത്വം തേടി സമാനമായ സ്വത്വമുള്ളവർ ഒരിടത്തേക്ക് കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുമ്പോൾ, ഭരണകൂട സംവിധാനങ്ങളും ഭൂരിപക്ഷ പൊതുസമൂഹവും ആ പ്രദേശങ്ങളെ ‘അപകടമേഖലകൾ’ എന്ന് മുദ്രകുത്തുന്ന പ്രവണതയാണ് കണ്ടുവരുന്നത്. ഭൂപടത്തിൽ ഇത്തരത്തിൽ വിവേചനപരമായ അടയാളപ്പെടുത്തലുകൾ വീഴുമ്പോൾ, അവിടെ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ വളർച്ചക്കുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ വാതിലുകൾ ഓരോന്നായി അടയുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
നഗരമധ്യത്തിൽ മുസ്ലിം മതക്കാർക്ക് വീട് നൽകാത്തതിന്റെ കാരണവും അവരെ ആസൂത്രിതമായി ഗേറ്റോവൽക്കരിക്കാനുള്ള തന്ത്രമാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, പി.വി. ഷാജികുമാർ പങ്കുവെച്ച അനുഭവം കേരളം പോലെയുള്ള ഒരു മതേതര സമൂഹത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ച ഒന്നാണ്. കൊച്ചിയിലെ കളമശ്ശേരിയിൽ വീട് അന്വേഷിച്ചു ചെന്നപ്പോൾ നേരിട്ട വിവേചനം അദ്ദേഹം സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ കുറിച്ചപ്പോൾ, അത് പലരുടെയും കണ്ണുതുറപ്പിച്ചു. പേര് ഷാജി എന്നാണെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ മുസ്ലിമാണോ എന്ന് തിരക്കിയ ബ്രോക്കറുടെ ചോദ്യം കേവലം വ്യക്തിപരമായ സംശയമല്ല. മറിച്ച്, മുസ്ലിം നാമധാരികൾക്ക് വീട് നൽകാൻ ഉടമസ്ഥർ കാണിക്കുന്ന വിമുഖതയാണ് അവിടെ പ്രകടമായത്. ഉത്തരേന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലെ വിവേചന രീതികൾ കേരളത്തിലേക്കും പടർന്നിരിക്കുന്നു എന്നദ്ദേഹം അന്ന് വേദനയോടെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സമാനമായ അനുഭവം പ്രമുഖ കവി അൻവർ അലിക്കും തിരുവനന്തപുരത്ത് നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകൻ എന്ന നിലയിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വ്യക്തിയായിട്ടും വീട് അന്വേഷിച്ച് പോകുമ്പോൾ പേര് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത് ഉടമസ്ഥരുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുസ്ലിം സമുദായത്തിൽപ്പെട്ടവർക്ക് നഗരത്തിന്റെ പ്രധാന ഇടങ്ങളിൽ താമസസൗകര്യം നിഷേധിക്കുന്നത് ഒരു അദൃശ്യ നിയമം പോലെ നഗരങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. പദവികളോ വിദ്യാഭ്യാസമോ ഇത്തരം വിവേചനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒരാളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം.
മറ്റൊരു സംഭവമാണ് ഡോ. പി.ജെ വിൻസെന്റ് തന്റെ സുഹൃത്തിനെക്കുറിച്ച് പങ്കുവെച്ചത്. ഒരു മുസ്ലിം യുവാവ് വീട് ചോദിച്ചപ്പോൾ, പേര് ക്രിസ്തീയമായ ‘നോഹ’ എന്നായിരുന്നെങ്കിൽ നൽകുമായിരുന്നുവെന്നും, ‘നൂഹ്’ ആയതിനാൽ കഴിയില്ലെന്നും ഉടമസ്ഥൻ തുറന്നുപറഞ്ഞു. പേരിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മനുഷ്യരെ തരംതിരിക്കുന്ന വർഗീയ ചിന്തയുടെ പ്രതിഫലനമാണ് ഇത്തരം വിവേചനങ്ങളെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ഇത്തരം അനുഭവങ്ങൾ നഗരങ്ങളിലെ പാർപ്പിട മേഖലകളിൽ മുസ്ലിം ഐഡന്റിറ്റി നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികളും വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിന് പുറത്തും സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമല്ല. ബോളിവുഡ് താരങ്ങളായ ഇമ്രാൻ ഹാഷ്മിക്കും ഷബാന ആസ്മിക്കും പോലും മുംബൈയിലെ പ്രമുഖ ഇടങ്ങളിൽ വീട് നിഷേധിക്കപ്പെട്ടത് വലിയ വാർത്തയായിരുന്നു. പ്രശസ്തരായ വ്യക്തികളായിരുന്നിട്ടും മുസ്ലിം ആയതുകൊണ്ട് മാത്രം സൊസൈറ്റികൾ എൻ.ഒ.സി നൽകാൻ മടിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങൾ എത്രത്തോളം വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ്. ഐ.ടി മേഖലയിലെ യുവാക്കളും ഇത്തരം അനുഭവങ്ങൾ നിരന്തരം പങ്കുവെക്കാറുണ്ട്. ഓൺലൈൻ വഴി വീട് ഉറപ്പിക്കുകയും അഡ്വാൻസ് നൽകാൻ നേരിട്ടെത്തുമ്പോൾ പേര് കേട്ട് ഉടമസ്ഥർ പിന്മാറുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇപ്പോൾ പതിവാണ്. ഉടമസ്ഥർ പറയുന്ന കാരണങ്ങൾ പലപ്പോഴും കപടമായിരിക്കും. വികസനത്തിന്റെ തിളക്കമുള്ള നഗരങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ മനുഷ്യർക്കിടയിൽ മതപരമായ അതിർവരമ്പുകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങൾക്ക് വലിയ ഭീഷണിയാണ് ഉയർത്തുന്നത്. ഇതിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ സാമൂഹികമായ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ അനിവാര്യമാണ്.
നഗരമധ്യത്തിൽ തന്നെ അധിവസിക്കുമ്പോഴും മാനസികമായും ഭൗതികമായും ഭരണകൂടത്തിന്റെ വിതരണ ശൃംഖലകളിൽ നിന്ന് അകറ്റിനിർത്തപ്പെട്ട ഒരു ജനതയുടെ അതിജീവനസമരമാണ് ഗെറ്റോകളിൽ അനുദിനം അരങ്ങേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ബാങ്ക് വായ്പകൾ ഒരു കാരണവുമില്ലാതെ നിരസിക്കപ്പെടുന്നതിലും, ഓൺലൈൻ ഭക്ഷണ വിതരണ ഏജൻസികൾ തങ്ങളുടെ സേവനം നൽകാൻ മടിക്കുന്നതിലും, പൊതുഗതാഗത സംവിധാനങ്ങൾ കൃത്യമായി എത്തുവാൻ വൈമുഖ്യം കാണിക്കുന്നതിലും ഈ ഭൂപടപരമായ വിവേചനം നമുക്ക് നേരിട്ട് കാണാൻ സാധിക്കും. ഇന്ത്യയിലെ വൻനഗരങ്ങൾ ആഗോളതലത്തിലുള്ള ആധുനികതയെ ആഘോഷിക്കുമ്പോഴും അതിനടിയിൽ രൂപപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഇത്തരം അദൃശ്യമായ അതിർത്തികൾ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന തുല്യത എന്ന ആശയത്തിന് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ് ഉയർത്തുന്നത്.
മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള മുൻധാരണകൾ എങ്ങനെയാണ് നഗരത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ വികാസത്തിൽ വിവേചനത്തിന്റെ പുതിയ രീതികൾ നിർമ്മിക്കുന്നതെന്ന് നോക്കാം. ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലെ മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭൂപടത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നത് വികസനത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാലല്ലെന്നത് തികച്ചും അത്ഭുതകരമാണ്. ‘മിനി പാകിസ്ഥാൻ’ എന്ന അപരനാമത്തിലാണ് രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ പ്രതിഭാസം ഏറെക്കാലമായി നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ഡൽഹിയിലെ ജാമിയ നഗറോ മുംബൈയിലെ ഡോംഗ്രിയോ അഹമ്മദാബാദിലെ ജുഹാപുരയോ പോലുള്ള ഇടങ്ങൾ അവിടുത്തെ ജനസാന്ദ്രത കൊണ്ടോ സംസ്കാരം കൊണ്ടോ അല്ല, മറിച്ച് ഭൂരിപക്ഷ പൊതുബോധം നിർമ്മിച്ചെടുത്ത അരക്ഷിതത്വത്തിന്റെ പേരിൽ നിരന്തരം സംശയിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കേരളത്തിൽ കോഴിക്കോട്ടെ കുറ്റിച്ചിറയെ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പേരിൽ സ്തുതിക്കുമ്പോഴും, കൊച്ചിയിലെ മട്ടാഞ്ചേരിയിലെയോ തിരുവനന്തപുരത്തെ ബീമാപള്ളിയിലെയോ ചില ഭാഗങ്ങൾ ലഹരിയുടെയോ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെയോ കേന്ദ്രങ്ങളായി പൊതുസമൂഹവും മാധ്യമങ്ങളും ആവർത്തിച്ച് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത് സ്ഥലപരമായ അപരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
വികസന പദ്ധതികൾ ഇത്തരം പ്രദേശങ്ങളെ തൊടാതെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ, ഭരണകൂടങ്ങൾ പോലും ആ ഭൂപടങ്ങളെ ‘പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ’ ആവശ്യമുള്ള ഇടങ്ങളായി മാറ്റിനിർത്തുന്നത് വിവേചനത്തിന്റെ ഭൗതികമായ ആഴം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു പ്രദേശത്തെ മൊത്തമായി ദേശവിരുദ്ധമെന്നോ അപകടകരമെന്നോ മുദ്രകുത്തുന്നതിലൂടെ ആ ജനതയുടെ ജനാധിപത്യപരമായ അവകാശങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കാനുള്ള വഴികളാണ് തുറക്കപ്പെടുന്നത്. ഇത്തരം മുദ്രകുത്തലുകൾ മൂലം നഗരത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ ഒറ്റപ്പെടുകയും, പുറത്തുനിന്നുള്ളവർ അവിടേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു മാനസികാന്തരീക്ഷം വളരെ ആസൂത്രിതമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ബാങ്കുകൾ ഇത്തരം ‘റെഡ് സോണുകളിൽ’ വായ്പകൾ നൽകാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നതും ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികൾ പ്രീമിയം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതും കേവലം സാമ്പത്തിക കാരണങ്ങളാലല്ല, അതിനപ്പുറത്തേക്ക് ഈ പ്രദേശങ്ങളെക്കുറിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന ഇസ്ലാമോഫോബിക് ധാരണകൾ മൂലമാണ്. പൊലീസ് സംവിധാനങ്ങൾ ഇത്തരം വാർഡുകളെ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ പ്രഭവകേന്ദ്രങ്ങളായി കാണുന്നതിനാൽ സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യർ പോലും നിരന്തരമായ നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കും പരിശോധനകൾക്കും വിധേയരാകേണ്ടി വരുന്നു. ഭൗതികമായ അതിരുകളേക്കാൾ ഭയാനകമായി ഇത്തരം സ്ഥലപരമായ അപരത്വങ്ങൾ മനുഷ്യർക്കിടയിൽ മാനസികമായ വിടവുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. നഗരത്തിന്റെ പൊതു വിഭവങ്ങളിൽ തുല്യ അവകാശമുള്ള ഒരു പൗരർ തങ്ങളുടെ വിലാസം വെളിപ്പെടുത്താൻ ഭയപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പരാജയമായി കണക്കാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ മുൻവിധികൾ രൂപപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ ആ പ്രദേശത്തെ യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽ സാധ്യതകളെയും വിദ്യാഭ്യാസപരമായ മുന്നേറ്റങ്ങളെയും സാരമായി ബാധിക്കുന്നുമുണ്ട്. നഗരങ്ങൾ വികസിക്കുമ്പോൾ ഇത്തരം പ്രദേശങ്ങളെ ബോധപൂർവ്വം പാർശ്വവൽക്കരിക്കുന്ന പ്രക്രിയ എങ്ങനെയാണ് വാടക വീടുകളുടെയും പാർപ്പിട സൗകര്യങ്ങളുടെയും കാര്യത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതെന്ന് അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അതിന്റെ തീവ്രത മനസ്സിലാകും.
നഗരങ്ങളിലെ മുസ്ലിം അപരവൽക്കരണം കേവലം ചേരികളിലോ നിശ്ചിത വാർഡുകളിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ലെന്നും, അത് നഗരത്തിലെ ആധുനിക പാർപ്പിട സമുച്ചയങ്ങളിലേക്കും ഫ്ലാറ്റുകളിലേക്കും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥാപിത വിവേചനമാണെന്നും സൂക്ഷ്മ പരിശോധനയിൽ വ്യക്തമാകും. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളായ മുംബൈയിലെയും ഡൽഹിയിലെയും സവർണ്ണ ഭൂരിപക്ഷ മേഖലകളിൽ മുസ്ലിംകൾക്ക് വീട് നിരസിക്കപ്പെടുന്നത് പതിവ് വാർത്തയാണെങ്കിൽ, താരതമ്യേന മതേതരമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന കേരളത്തിലെ നഗരങ്ങളിലും ഇത്തരം അദൃശ്യ മതിലുകൾ സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കൊച്ചിയിലെയോ തിരുവനന്തപുരത്തെയോ പോഷ് ഏരിയകളിൽ വീട് അന്വേഷിക്കുന്ന ഒരു മുസ്ലിം നാമധാരിക്ക് “വെജിറ്റേറിയൻ കുടുംബങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന” എന്നോ “സമാന ചിന്താഗതിയുള്ളവർക്ക് മാത്രം” എന്നോ ഉള്ള നിബന്ധനകളിലൂടെ പ്രവേശനം നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നത് സ്ഥലപരമായ അപരവൽക്കരണത്തിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ്. ഭക്ഷണശീലങ്ങളെയും സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലത്തെയും വിവേചനത്തിനുള്ള ഉപാധികളായി മാറ്റുന്നതിലൂടെ ഒരു പ്രത്യേക സമുദായത്തെ നഗരത്തിന്റെ പൊതുവായ പാർപ്പിട സൗകര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറ്റിനിർത്താൻ സാധിക്കുന്നു. വീട് നൽകുന്നതിന് മുൻപായി നടത്തുന്ന കുടുംബ പശ്ചാത്തല പരിശോധനകളും അയൽവാസികളുടെ അഭിപ്രായം തേടലും പലപ്പോഴും മുസ്ലിം ഐഡന്റിറ്റിയുള്ളവരെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള തന്ത്രങ്ങളായി മാറുന്ന കാഴ്ച നഗരങ്ങളിൽ സാധാരണമാണ്. ഇത്തരം വിവേചനങ്ങൾ നേരിടുന്ന വ്യക്തികൾ ഒടുവിൽ തങ്ങളുടെ സുരക്ഷിതത്വം ഉറപ്പാക്കാൻ മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷമുള്ള ഗെറ്റോകളിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. ഇത് നഗരത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെ തകർക്കുകയും മനുഷ്യർക്കിടയിൽ മതപരമായ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ വിഭജനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കേരളത്തിലെ പല പ്രമുഖ നഗരങ്ങളിലും ഐ.ടി പ്രൊഫഷണലുകളും സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരുമായ മുസ്ലിം യുവാക്കൾ പോലും തങ്ങളുടെ പേര് വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന വിമുഖത, പൊതുബോധത്തിൽ എത്രത്തോളം ആഴത്തിൽ അപരഭയം വേരൂന്നിയിട്ടുണ്ടെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്. സ്വകാര്യ വ്യക്തികളുടെ തീരുമാനമെന്ന നിലയിൽ ഇത്തരം വിവേചനങ്ങൾ പലപ്പോഴും നിയമപരമായ നടപടികളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാറുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന സഞ്ചാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും താമസിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെയും ലംഘനമാണ്. വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ ഇത്തരം പിന്നോക്ക പ്രദേശങ്ങളിൽ നടപ്പിലാക്കുന്ന കുടിയൊഴിപ്പിക്കലുകൾ എങ്ങനെയാണ് ഈ അപരവൽക്കരണത്തെ പൂർത്തിയാക്കുന്നതെന്ന് കൂടി മനസ്സിലാക്കൽ അത്യാവശ്യമാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ‘അദൃശ്യമായ അതിർത്തികൾ’ തുറന്നുകാട്ടുന്ന നിരവധി യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ പി.വി. ഷാജികുമാറിന്റെ അനുഭവത്തെ ബലപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. മുംബൈ, ബാംഗ്ലൂർ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിലെ ആഡംബര ഫ്ലാറ്റുകളിൽ കാണുന്ന “സസ്യഭുക്കുകൾക്ക് മാത്രം” എന്ന നിബന്ധന യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തെ പുറന്തള്ളാനുള്ള തന്ത്രമാണ്. 2015-ൽ സീഷാൻ അലി ഖാൻ എന്ന യുവാവിന് ജോലി ലഭിച്ചിട്ടും മുസ്ലിം ആയതിനാൽ താമസം നിഷേധിക്കപ്പെട്ട സംഭവം ഇതിന് തെളിവാണ്. കേരളത്തിലെ ഐ.ടി ഹബ്ബുകൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമല്ല.
ഗുജറാത്തിലെ ‘അശാന്ത പ്രദേശ നിയമം’ (Disturbed Areas Act) വിവേചനത്തിന് നിയമപരമായ പരിരക്ഷ നൽകുന്ന ഒന്നാണ്. ഇതനുസരിച്ച് ഒരു പ്രത്യേക സമുദായത്തിൽപ്പെട്ട വ്യക്തിക്ക് മറ്റൊരു സമുദായത്തിന്റെ പ്രദേശത്ത് വസ്തു വാങ്ങാൻ കളക്ടറുടെ അനുമതി ആവശ്യമാണ്. ഈ നിയമം മുസ്ലിം ജനവിഭാഗത്തെ പഴയ നഗരങ്ങളിലെ തിരക്കേറിയ ഇടങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുക്കി നിർത്താൻ കാരണമാകുന്നു. നഗരത്തിന്റെ വികസനം പുറത്ത് നടക്കുമ്പോൾ ഇവർ അകത്ത് തളയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിന് പുറമെ ഓൺലൈൻ ഭക്ഷണ വിതരണ ഏജൻസികളും ഇ-കൊമേഴ്സ് സ്ഥാപനങ്ങളും ചില മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശങ്ങളെ “അപകടകരമായ മേഖലകൾ” ആയി തരംതിരിച്ച് സേവനം നിഷേധിക്കുന്ന രീതിയും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.
സാമ്പത്തിക മേഖലകളിലും ഇത്തരം അപരവൽക്കരണം പ്രകടമാണ്. ബാങ്കുകളും ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികളും മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ വാർഡുകളെ ‘ബ്ലാക്ക് ലിസ്റ്റിൽ’ ഉൾപ്പെടുത്തുന്ന പതിവുണ്ട്. അവിടെ താമസിക്കുന്നവർക്ക് ലോണുകളോ ക്രെഡിറ്റ് കാർഡുകളോ ലഭിക്കാൻ വലിയ പ്രയാസം നേരിടുന്നു. അഡ്രസ് കാണുമ്പോൾ തന്നെ ബാങ്ക് സിസ്റ്റങ്ങളിൽ അത് ‘റിസ്ക്’ ആയി രേഖപ്പെടുത്തുന്നത് ഡിജിറ്റൽ കാലത്തെ പുതിയ തരം വിവേചനമാണ്. ഷാജികുമാർ സൂചിപ്പിച്ചത് പോലെ ഒരാളുടെ പൗരത്വത്തെയും സ്വത്വത്തെയും പൊതു ഇടങ്ങളിൽ നിന്ന് റദ്ദാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ് ഇതെല്ലം.
നഗരങ്ങളുടെ മുഖച്ഛായ മാറ്റുന്നതിനായി വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ബൃഹത്തായ വികസന പദ്ധതികളും ചേരി നിർമ്മാർജ്ജന പരിപാടികളും പലപ്പോഴും മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ മേഖലകളിലെ ജനങ്ങളെ ഭൗതികമായി പുറന്തള്ളുന്നതിനുള്ള ആയുധങ്ങളായി മാറാറുണ്ട്. ഗുജറാത്തിലെ സബർമതി റിവർ ഫ്രണ്ട് പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി പതിനായിരക്കണക്കിന് മുസ്ലിം കുടുംബങ്ങളെ നഗരത്തിന്റെ പുറമ്പോക്കുകളിലേക്ക് മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചത് ഇത്തരത്തിലുള്ള ആസൂത്രിത കുടിയൊഴിപ്പിക്കലിന്റെ വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. കേരളത്തിലും സമാനമായ രീതിയിൽ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന്റെയോ റെയിൽവേ പാതകളുടെ വിപുലീകരണത്തിന്റെയോ പേരിൽ തീരദേശ മേഖലകളിലോ നഗരത്തിലെ ജനസാന്ദ്രതയേറിയ മുസ്ലിം വാർഡുകളിലോ കുടിയൊഴിപ്പിക്കലുകൾ നടക്കുമ്പോൾ മതിയായ പുനരധിവാസം ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഭരണകൂടങ്ങൾ പരാജയപ്പെടുന്നത് പതിവാണ്. വികസനത്തിന്റെ ഗുണഫലങ്ങൾ ഒരു വിഭാഗത്തിന് ലഭിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത് സാമൂഹികമായി പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഇത്തരം ജനവിഭാഗങ്ങളാണെന്നത് നഗര നയരൂപീകരണത്തിലെ വലിയൊരു വൈരുദ്ധ്യമാണ്. പുനരധിവാസ പദ്ധതികളുടെ ഭാഗമായി നൽകുന്ന താമസസ്ഥലങ്ങൾ പലപ്പോഴും നഗരമധ്യത്തിൽ നിന്ന് കിലോമീറ്ററുകൾ അകലെയുള്ള വിജനമായ പ്രദേശങ്ങളിലായിരിക്കും എന്നതിനാൽ ഇവ ‘പുതിയ ഗെറ്റോകൾ’ ആയി പരിണമിക്കുന്നു.
നഗരത്തിന് അകത്തുള്ള മുസ്ലിം കോളനികളെ ‘ചേരികൾ’ എന്ന് മുദ്രകുത്തി ഒഴിപ്പിക്കുന്നത് പതിവാണ്. ആ സമയം തന്നെ ആ ഭൂമി വൻകിട റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകൾക്കോ കോർപ്പറേറ്റ് പദ്ധതികൾക്കോ കൈമാറുന്നതിലൂടെ പാവപ്പെട്ടവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കപ്പെടുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവർക്ക് നൽകുന്ന താൽക്കാലിക ലയങ്ങളിലോ ഫ്ലാറ്റുകളിലോ മതിയായ ശുചിത്വ സൗകര്യങ്ങളോ ശുദ്ധജല ലഭ്യതയോ ഉണ്ടാകാറില്ലെന്നത് ഭരണകൂട ഭീകരതയുടെ മറ്റൊരു വശമാണ്.
ഇത്തരം പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ പ്രാദേശികമായ തനിമകളോ ആ ജനതയുടെ സാംസ്കാരികമായ പ്രത്യേകതകളോ പരിഗണിക്കപ്പെടാറില്ലാത്തതിനാൽ വർഷങ്ങളായി നിലനിന്നിരുന്ന സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ ശിഥിലമാകുന്നു. പരസ്പര സഹായത്തോടെ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു സമൂഹത്തെ ചിതറിക്കുന്നതിലൂടെ അവരുടെ പ്രതിരോധ ശേഷിയെ തകർക്കുക എന്ന രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം കൂടി ഇത്തരം വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ ഉണ്ടെന്ന് നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. നഗരങ്ങൾ കേവലം കെട്ടിടങ്ങളുടെയും റോഡുകളുടെയും ഭൗതിക ഘടനയല്ലെന്നും, വിവിധങ്ങളായ സംസ്കാരങ്ങളും സ്വത്വങ്ങളും ഒത്തുചേരുന്ന ജനാധിപത്യപരമായ ഇടങ്ങളാണെന്നുമുള്ള ബോധ്യമാണ് അപരവൽക്കരണത്തിന് എതിരായ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിരോധം.
മുസ്ലിം സമുദായത്തെ ഭൗതികമായും മാനസികമായും നഗരത്തിന്റെ പുറമ്പോക്കുകളിലേക്ക് മാറ്റിനിർത്തുന്ന ‘ഗെറ്റോയിസേഷൻ’ പ്രക്രിയയെ മറികടക്കാൻ നഗരാസൂത്രണത്തിലും സാമൂഹിക കാഴ്ചപ്പാടുകളിലും വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ അനിവാര്യമാണ്. പാർപ്പിടം നിഷേധിക്കുന്നതിലൂടെയോ വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ കുടിയൊഴിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയോ രൂപപ്പെടുന്ന വിഭജനങ്ങളെ നേരിടാൻ, ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന സമത്വവും നീതിയും മുൻനിർത്തിയുള്ള ‘ഉൾച്ചേർക്കലിന്റെ രാഷ്ട്രീയം’ (Politics of Inclusion) ഉയർത്തിപ്പിടിക്കേണ്ടതുണ്ട്. കേരളത്തിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും നഗരങ്ങൾ കൂടുതൽ സഹിഷ്ണുതയുള്ള ഇടങ്ങളായി മാറണമെങ്കിൽ, അദൃശ്യമായി നിലനിൽക്കുന്ന സാമൂഹിക വേർതിരിവുകളെയും മുൻവിധികളെയും തകർക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള ഇടപെടലുകൾ താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് തന്നെ ആരംഭിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, തൊഴിലിടങ്ങൾ, പാർപ്പിട സമുച്ചയങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിവിധ സമുദായങ്ങളിൽപ്പെട്ടവർ ഒത്തൊരുമിച്ച് ജീവിക്കുന്ന സാഹചര്യം ബോധപൂർവ്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ കാലങ്ങളായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട അപരഭയത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ സാധിക്കൂ.
നഗരസഭകളും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളും തങ്ങളുടെ വാർഷിക പദ്ധതികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുമ്പോൾ, മുൻപ് തഴയപ്പെട്ട മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ മേഖലകൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്നതിലൂടെ ആ പ്രദേശങ്ങളെ നഗരത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കും. വിഭവങ്ങളുടെ തുല്യമായ വിതരണവും എല്ലാ വിഭാഗം ജനങ്ങൾക്കും പ്രാതിനിധ്യമുള്ള നയരൂപീകരണവും ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ ‘മിനി പാകിസ്ഥാൻ’ പോലുള്ള വിദ്വേഷകരമായ മുദ്രകുത്തലുകളെ സാമൂഹികമായി പ്രതിരോധിക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയും. നിയമപരമായ സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ, വ്യത്യസ്തമായ ഭക്ഷണരീതികളെയും വിശ്വാസങ്ങളെയും ആദരിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധത പൊതുസമൂഹത്തിൽ വളർത്തിയെടുക്കേണ്ടത് ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിന്റെ കടമയാണ്.
(എഴുത്തുകാരൻ, വിവർത്തകൻ, സബീലുൽ ഹിദായ ഇസ്ലാമിക് കോളേജിൽ വിദ്യാർത്ഥി.)
